Mindfulness i blue spaces – dwa różne podejścia, podobny efekt

Wyobraź sobie, że siedzisz nad jeziorem. Woda lekko faluje, światło odbija się od powierzchni, a dźwięk fal działa jak naturalna kołysanka. Po kilku minutach czujesz, że coś się zmienia — myśli zwalniają, ciało się rozluźnia, a napięcie znika.
Co ciekawe, bardzo podobny efekt można osiągnąć siedząc w ciszy i skupiając się na własnym oddechu. To właśnie istota Mindfulness — praktyki uważności, która od lat jest intensywnie badana przez naukowców.
Choć na pierwszy rzut oka mindfulness i kontakt z wodą (tzw. blue spaces) wydają się czymś zupełnie innym, badania pokazują jednak, że działają na nas w zaskakująco podobny sposób.

W świecie, który nieustannie przyspiesza, a liczba bodźców rośnie wykładniczo, coraz więcej osób doświadcza chronicznego stresu, przeciążenia poznawczego i trudności z koncentracją. W odpowiedzi na te wyzwania rośnie zainteresowanie zarówno praktykami mentalnymi, jak i środowiskowymi sposobami poprawy dobrostanu.
Jednym z najlepiej przebadanych podejść jest Mindfulness, czyli trening uważności. Równolegle rozwija się nurt badań nad wpływem środowiska naturalnego — szczególnie tzw. blue spaces — analizowany w ramach psychologii środowiskowej Teoria Odbudowy Uwagi (Attention Restoration Theory ART).

Współczesna nauka coraz częściej pokazuje, że praktyka uważności i kontakt z tzw. „blue spaces” (środowiskiem wodnym) prowadzą do zaskakująco podobnych efektów psychicznych i fizjologicznych. Choć jedno jest techniką mentalną, a drugie elementem środowiska, oba oddziałują podobnie – regulują stres, obniżają napięcie, poprawiają nastrój, zwiększają koncentrację i wzmacniają poczucie dobrostanu.

Co dają człowiekowi blue spaces?
Kontakt z wodą działa uspokajająco. Szum fal czy płynącej rzeki obniża poziom kortyzolu (hormonu stresu). Istnieje coraz więcej badań naukowych, które wyjaśniają dlaczego kontakt z wodą redukuje stres. To nie jest jeden mechanizm, tylko kilka nakładających się efektów biologicznych i psychologicznych.
Teoria Odbudowy Uwagi ART to koncepcja psychologiczna opracowana w latach 80. XX w. przez Rachel i Stephena Kaplanów. Zakłada ona, że kontakt z naturalnym środowiskiem pomaga odzyskać zdolność skupienia się po psychicznym obciążeniu wynikającym z długotrwałego wysiłku uwagi lub niekontrolowanym natłoku myśli. Teoria jest szeroko wykorzystywana w psychologii środowiskowej, urbanistyce i projektowaniu przestrzeni sprzyjających zdrowiu.
Teoria Odbudowy Uwagi zakłada, że spędzanie czasu w otoczeniu przyrody, a nawet oglądanie jej, pomaga nam w regeneracji po zmęczeniu psychicznym, które może pojawić się podczas intensywnej pracy umysłowej czy skupienia na zadaniu, ale też gdy myśli błądzą mimowolnie i nas zamartwiają.

Ewa Kaian Kochanowska – z zamiłowania żeglarka, kocha wodę latem i zimą